Bài tuyên truyền Luật tiếp cận thông tin năm 2026

Quyền tiếp cận thông tin là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp 2013 ghi nhận. Để nâng cao tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, ngày 23/4/2026 Quốc hộ khóa XVI đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026 . Việc ban hành Luật mới tiếp tục bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với yêu cầu xây dựng Chính phủ số, công dân số và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp nhằm bảo đảm quyền được biết của người dân và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước Những nội dung cốt lõi của Luật Tiếp cận thông tin bao gồm:

         1. Quyền tiếp cận thông tin của công dân được bảo đảm tốt hơn

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tiếp tục khẳng định quyền của công dân được tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra và quản lý theo quy định của pháp luật.

Việc tiếp cận thông tin giúp người dân biết được các chủ trương, chính sách, quy định pháp luật; hoạt động quản lý nhà nước; các chính sách phát triển kinh tế - xã hội; những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Thông qua việc được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác, người dân có điều kiện tham gia quản lý nhà nước, giám sát hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức và thực hiện tốt hơn quyền, nghĩa vụ của mình.

2. Mở rộng các chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin .

Bên cạnh các cơ quan nhà nước, Luật quy định trách nhiệm cung cấp thông tin đối với một số đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu . Quy định này nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch đối với những hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân.

3. Quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, UBND cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ, quyền hạn hơn. Vì vậy, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đã điều chỉnh phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương cho phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Đáng chú ý, đối với UBND cấp xã, trách nhiệm cung cấp thông tin được xác định theo hướng phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và khả năng thực tế của cơ quan mình. Theo thông tin của Bộ Tư pháp, UBND cấp xã tập trung trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không bao gồm thông tin chỉ được tiếp nhận từ cơ quan khác, trừ các trường hợp luật quy định.

Quy định này có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động của UBND xã, góp phần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tránh chồng chéo trong việc tiếp nhận, xử lý và cung cấp thông tin cho công dân.

4. Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai

Luật năm 2026 mở rộng các nhóm thông tin phải được công khai, nhất là những thông tin có liên quan trực tiếp đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Việc công khai thông tin phải bảo đảm các yêu cầu về kịp thời, chính xác, đầy đủ, minh bạch và thuận lợi cho người dân tiếp cận.

Đối với chính quyền cấp xã, việc chủ động công khai thông tin có ý nghĩa rất quan trọng, bởi đây là cấp chính quyền gần dân, trực tiếp giải quyết nhiều công việc liên quan đến đời sống hằng ngày của người dân.

5. Đa dạng hóa hình thức công khai, cung cấp thông tin

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động công khai, cung cấp thông tin. Thông tin có thể được cung cấp thông qua các hình thức phù hợp như:

Đăng tải trên cổng hoặc trang thông tin điện tử;

          Niêm yết tại trụ sở cơ quan;

          Thông qua phương tiện thông tin đại chúng;

          Cung cấp trực tiếp cho người yêu cầu;

          Cung cấp bằng phương thức điện tử và các hình thức phù hợp khác theo quy định.

          Việc đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin giúp người dân, nhất là người dân ở cơ sở, dễ dàng tìm kiếm và tiếp cận thông tin mà không nhất thiết phải trực tiếp đến trụ sở cơ quan nhà nước.

          6. Người dân cần thực hiện quyền tiếp cận thông tin đúng pháp luật

          Để thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin, người dân cần chủ động tìm hiểu, khai thác các thông tin đã được cơ quan nhà nước công khai.

          Trường hợp thông tin chưa được công khai nhưng thuộc phạm vi được tiếp cận, công dân có quyền yêu cầu cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

          Tuy nhiên, quyền tiếp cận thông tin không phải là quyền tuyệt đối. Pháp luật vẫn quy định rõ những thông tin công dân không được tiếp cận và những thông tin được tiếp cận có điều kiện, nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và các lợi ích hợp pháp khác. Đây cũng là một trong những nhóm chính sách quan trọng được Luật năm 2026 thể hiện rõ hơn.

          7. Trách nhiệm của UBND cấp xã trong thực hiện Luật

          Để Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 đi vào cuộc sống, UBND cấp xã cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; rà soát, lập và cập nhật danh mục thông tin phải công khai; thực hiện công khai thông tin đúng quy định; tiếp nhận và giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin của công dân theo đúng thẩm quyền và trình tự pháp luật.

          Đặc biệt, trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, việc công khai thông tin, công khai văn bản quy phạm pháp luật và thực hiện cung cấp thông tin theo yêu cầu là những nội dung có ý nghĩa thiết thực. Các tiêu chí về tiếp cận thông tin hiện nay cũng yêu cầu cấp xã thực hiện việc lập, cập nhật, đăng tải hoặc niêm yết danh mục thông tin phải công khai, công khai văn bản quy phạm pháp luật và cung cấp thông tin theo yêu cầu.

          Theo Điều 14, 15 và 16 Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16, có thể chia thành 03 nhóm như sau. Luật có hiệu lực từ 01/9/2026.

           Thông tin công dân được tiếp cận

           Nguyên tắc chung: Công dân được tiếp cận thông tin của cơ quan, đơn vị, trừ thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện.

          Đối với UBND cấp xã, có thể hiểu thực tế gồm các nhóm thông tin như:

          Văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản phải công khai.

          Chủ trương, chính sách, kế hoạch, chương trình công tác thuộc phạm vi phải công khai.

          Thông tin về thủ tục hành chính, dịch vụ công.

          Thông tin về quy hoạch, kế hoạch, các chính sách phát triển kinh tế - xã hội theo quy định phải công khai.

          Thông tin về ngân sách, tài chính công thuộc diện phải công khai.

          Thông tin về các dự án, công trình, đầu tư công thuộc diện phải công khai.

          Thông tin về môi trường, y tế, giáo dục và các lĩnh vực khác thuộc diện phải công khai.

          Kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và thông tin về phòng, chống tham nhũng thuộc phạm vi phải công khai.

          Các thông tin khác do UBND xã tạo ra hoặc đang quản lý mà pháp luật không quy định thuộc diện cấm hoặc hạn chế tiếp cận.

Sáu nhóm thông tin công dân không được tiếp cận

          Điều 15 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định 06 nhóm:

Nhóm thông tin không được tiếp cận

1. Bí mật nhà nước

2. Đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và dữ liệu cá nhân

3. Bí mật kinh doanh

4. Thông tin mà nếu cung cấp gây nguy hại đến lợi ích Nhà nước, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp, tài sản của tổ chức, cá nhân.

5. Bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định pháp luật

6. Thông tin về cuộc họp nội bộ; tài liệu soạn thảo cho công việc nội bộ

Thông tin được tiếp cận có điều kiện

Đây là phần cán bộ tư pháp và bộ phận đầu mối cung cấp thông tin ở xã cần đặc biệt lưu ý.

          Có 03 trường hợp chính :

          Thứ nhất – thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình:

          Thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân: được tiếp cận khi người đó đồng ý .

          Thông tin liên quan đến bí mật gia đình: được tiếp cận khi các thành viên gia đình đồng ý .

          Đối với dữ liệu cá nhân: thực hiện theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

          Thứ hai – bí mật kinh doanh:

          Công dân chỉ được tiếp cận khi chủ sở hữu bí mật kinh doanh đồng ý .

          Thứ ba – tài liệu lưu trữ tại lưu trữ lịch sử:

          Việc tiếp cận thực hiện theo pháp luật về lưu trữ .

     8. Mỗi cán bộ, công chức và người dân cần nâng cao ý thức thực hiện

          Thực hiện Luật Tiếp cận thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan nhà nước mà còn là trách nhiệm chung của cán bộ, công chức và Nhân dân.

Mỗi cán bộ, công chức cần nâng cao trách nhiệm trong việc tạo lập, quản lý, lưu trữ, công khai và cung cấp thông tin; bảo đảm thông tin cung cấp cho người dân đúng pháp luật, chính xác, đầy đủ và kịp thời.

Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu pháp luật, sử dụng đúng quyền tiếp cận thông tin, đồng thời tôn trọng các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, đời sống riêng tư, dữ liệu cá nhân và các thông tin thuộc diện hạn chế tiếp cận.

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tốt hơn quyền được biết của Nhân dân, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước. Việc tổ chức thực hiện nghiêm túc Luật sẽ góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, chính quyền gần dân, vì Nhân dân phục vụ; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.

Mỗi người dân hãy chủ động tìm hiểu, thực hiện quyền tiếp cận thông tin đúng pháp luật; mỗi cơ quan, cán bộ, công chức hãy thực hiện tốt trách nhiệm công khai, cung cấp thông tin, góp phần xây dựng chính quyền công khai, minh bạch, dân chủ và phục vụ Nhân dân ./.